Achter de muziek aan…


Cuba - Baracoa
Cuba – Baracoa

Santiago de Cuba wordt de bakermat van de Cubaanse muziek genoemd, de metropool van de Sierra Maestra in de Oriente. Hier komen de meest authentieke guajiras vandaan, de traditionele ballades van de boeren uit de bergen. Maar al in het vliegtuig van Havana naar Santiago werd door de immer praatgrage Cubanen aan dit beeld gesleuteld. Oh, in Santiago moet je zeker zijn voor het zomercarnaval, maar voor de echte muziek moet je naar Baracoa komen. Baracoa is de oudste stad van Cuba, daar wonen de echte Cubanen, daar komt de beste muziek vandaan! Bovendien is het er iedere avond feest met minimaal vijf orkesten in één straat. Kom dus naar Baracoa, je zult er mijn gast zijn, zo verklaarde een vliegtuigpassagier, die zich voorstelde als Aristides, fotograaf van beroep.

Algauw sloeg na afloop van het zomercarnaval de verveling een beetje toe. Santiago de Cuba is weliswaar een mooie stad, maar ook wel een beetje provinciaal-armoedig naar verwende Amsterdamse begrippen. Dus toen de autoverhuurder breed lachend liet weten dat er een bestelde auto niet was opgehaald en dat we hem nu konden meenemen, was de beslissing gauw genomen. Wegwezen hier! De muziek achterna! ¡A Baracoa me voy!

Snelweg naar Guantánamo
Snelweg naar Guantánamo

Eerder was ons al opgevallen dat de meeste Cubanen geen gevoel voor afstand en windrichting hebben. Als je vroeg: Hoe ver is het strand hiervandaan?, dan kreeg je als antwoord: Oh, erg ver weg. En de weg is gevaarlijk! Met de taxi bleek het strand op ongeveer 20 minuten van de stad te liggen en de weg in goede staat te verkeren. Zo ook de reacties toen we ons voornemen kenbaar maakten om naar Baracoa te vertrekken. Maar dat is heel erg ver weg, je moet enorm hoge bergen over en de weg zit vol met levensgevaarlijke bochten waar veel ongelukken gebeuren! En bovendien, je moet door Guantánamo, daar wonen alleen bedriegers en afzetters. Pas toch op, pas toch op! Mocht je toch heelhuids in Baracoa aankomen, dan weet ik wel een logeeradresje voor je bij een vriend, want de hotels daar zitten gegarandeerd volgeboekt en bovendien betaal je als yuma veel te veel geld!

– Gracias, amigo, maar we gaan toch maar. We nemen het leven wel zoals het is. Desnoods overnachten we in de auto, mocht de tocht in het donker eindigen.

Cuba - Sierra Maestra
Cuba – Sierra Maestra

Op de kaart leek de weg voor het grootste deel nogal rechtstreeks naar Guantánamo te leiden en ook na deze stad ging de weg kaarsrecht langs de zuidkust tot aan de bergen die de zuidoostelijke punt van het eiland scheiden van Baracoa dat aan de noordoostelijke punt gelegen is. Van opiniepeiler Maurice hadden we al gehoord dat de tocht circa vijf uur in beslag zou nemen en dat de weg uitstekend te berijden viel. En zo was het ook. Tot aan Guantánamo rijd je voor een groot deel over een heuse Cubaanse zesbaans snelweg waarop nauwelijks ander verkeer rijdt en na Guantánamo (waar we voor de zekerheid de benzinetank volgooiden, ook al was hij nog niet eens half leeg) boog de weg, nu als tweebaansweg scherp af richting de zuidkust, richting Guantánamo Bay, de Amerikaanse militaire enclave, waar Bush zijn krijgsgevangenen uit Afghanistan als gevaarlijke roofdieren in kooien vasthoudt. Maar men make zich geen illusie, de weg maakt in de buurt van de kust opnieuw een scherpe bocht om na korte tijd parallel aan de groenblauwe Caraïbische zee in oostelijke richting verder te gaan. De militaire enclave komt bij lange na niet in zicht en men schijnt, voor wie toch een poging doet in de buurt te komen, ruim voordien op slagbomen te stuiten, bewaakt door Cubaanse militairen. Ons interesseerde het niet zo, wij wilden naar Baracoa. Waar de muziek was! Het landschap was desolaat, rechts van ons de subtropische zee, links een bergketen, de Sierra Maestra die we tegen het eind van de middag aan zijn meest oostelijke uiteinde zouden moeten overtrekken. Op de weg haast geen verkeer. Een paar oude vrachtauto’s en bussen, een enkele Amerikaanse karos uit de jaren vijftig. Ook een paar taxi’s of huurauto’s met toeristen die kennelijk ook naar Baracoa gingen. Het ging voorspoedig. Maar we moesten de levensgevaarlijke bergweg nog over, langs de pas La Farola, om daarna weer, al bochtjes draaiend, af te zakken naar Baracoa.

Cuba - La Farola
Cuba – La Farola

De bergweg bleek een schitterend toeristisch tochtje te zijn met mooie uitzichten en bovendien uitstekend onderhouden. Voor wie gewend is te rijden in de Pyreneeën of de Alpen, blijkt de Sierra Maestra een gemakkelijk te nemen horde van de vierde categorie. Ja, de weg kan er plotseling glad worden door felle regenbuien, de haarspeldbochten zijn soms acuut, maar wie met een goed onderhouden moderne auto onderweg is, vraagt zich af waar de Cubanen zich toch zo over opwinden. En dan bedenk je je weer met wat voor auto’s de Cubanen zelf rijden. Als ze al een auto hebben. En hoe weinig mogelijkheden ze hebben om te reizen. Dan komt zo’n bergweg plotseling in een heel ander perspectief te staan.

Cuba - La Farola
Cuba – La Farola

Herinneringen komen bij mij op aan de tijd dat ik met een oude Engelse motorfiets uit 1955 de Belgische Ardennen bedwong. En hoe trots en voldaan ik ‘s avonds in mijn tent kroop nadat de BSA Road Rocket die dag de top van Baraque Fraiture zonder uitval had bedwongen. Ja, zo moet dit ongeveer voelen voor de Cubanen die wel eens een reis ondernemen. En hoe bevoorrecht moeten de Cubaanse taxichauffeurs in overheidsdienst zijn in hun moderne Franse en Koreaanse auto’s.

Tegen een uur of vijf ‘s middags, -de nacht is dan niet ver meer en het licht is op zijn betoverendst, kwamen we met onze Koreaanse yipi (Cubaans voor ‘four-wheel-drive’, naar het Amerikaanse merk Jeep), zachtjes en behouden neer aan de andere kant van La Farola. Onmiddellijk werd duidelijk dat dit een stukje tropische verrassing was. Hoewel nog steeds vochtig heet, bleek de atmosfeer toch wat dragelijker dan tot nu toe op Cuba. Het klimaat van dit enorme eiland is eigenlijk subtropisch, maar Baracoa bleek gelegen in een microklimaat dat regelrecht tropisch genoemd kon worden. Andere vegetatie (veel bananenbomen, hoge kokospalmen) en beelden drongen zich op van foto’s van Suriname of Brazilië, iets wat ik nog niet eerder had gezien op Cuba, ook niet nabij Santiago.

Baracoa - bananentransport
Baracoa – bananentransport

Het verkeer leek nu nog bijna uitsluitend uit fietsers, fietskarretjes, paard en wagen en een enkele Russissche legervrachtauto te bestaan, volgeladen met bananen. De voor Cuba zo kenmerkende oude Amerikaanse sleeën zag je hier bijna niet. En vooral ook geen petroleumluchten! De lucht was hier zowaar schoon! Baracoa kon de naam stad nauwelijks dragen, eerder zou ik het een streekcentrum noemen. Een vier- of vijftal parallel aan elkaar lopende straten, door korte dwarsstraatjes verbonden. Een korte Malecón (zeeboulevard) en een karakteristiek geel fort bovenop een heuvel. Enorm veel lantefanterende mensen op straat die het dorp een levendige aanblik verschaften. En inderdaad: overal muziek! En het was nog niet eens avond.

Baracoa - Hotel Porto Santo
Baracoa – Hotel Porto Santo

Het gele fort op de heuvel bleek omgebouwd tot staatshotel en we besloten daarin een kamer te huren in plaats van op zoek te gaan naar de casa particular die ons in Santiago was aanbevolen. Een kamer met goed functionerende airco en zonder kakkerlakken was een te grote verleiding. En daar wilden we ook best voor betalen. Het hotel bleek ons wel een kamer te willen verhuren, maar pas de volgende dag, omdat het die nacht al volgeboekt was. Maar men was zeer behulpzaam en regelde telefonisch een kamer in een vergelijkbaar hotel even buiten Baracoa, dat aan een fotogenieke baai-met-scheepswrak gelegen bleek te zijn, pal naast het vliegveld. Ook goed. De prijzen van beide hotels vielen alleszins mee, zodat we ons over de overnachtingen geen zorgen hoefden te maken.

Nu op zoek naar onze vriend Aristides, de fotograaf. Zou hij zich de invitatie van twee weken terug in het vliegtuig om naar Baracoa te komen nog herinneren?

Baracoa - El Yunque
Baracoa – El Yunque

Amsterdam, januari 2003

Naschrift augustus 2019: Xandra Dekker plaatste een video op Youtube die precies weergeeft wat wij ook zagen op onze route van Santiago de Cuba naar Baracoa: