Barcelona staat bekend als de stad van Antoni Gaudí. Immers daar staan de meeste en beroemdste gebouwen van de geniale architect. Ook waren de mecenassen en opdrachtgevers van Gaudí vrijwel zonder uitzondering Barcelonese ondernemers en groot-industriëlen. Zo kan het gebeuren dat de bouwwerken die buiten Barcelona gerealiseerd werden, onderbelicht blijven. Een voorbeeld hiervan is de paar jaar geleden gerestaureerde schitterende tuin in La Pobla de Lillet, tussen Barcelona en Andorra in de Pyreneeën, die jarenlang als vuilstortplaats diende voor de plaatselijke bevolking. Deze onbekendheid uit zich ook in het schaarse materiaal dat hierover op het internet te vinden is.

Was Gaudí een ruimtevaarder?
Was Gaudí een ruimtevaarder?

Een zelfde lot treft ook de nooit uitgevoerde plannen van de meester, vooral als die ver buiten de Catalaanse metropool gestalte moesten krijgen. Een fascinerend project waarover on-line vrijwel niets te vinden is, betreft de opdracht van een Newyorkse ondernemer (en groot bewonderaar van Gaudí) om een hotel van enorme afmetingen te bouwen op Manhattan. Een Newyorkse ondernemer? Andere bronnen spreken van een groep ondernemers. Maar geen enkele bron noemt ooit namen. Zelfs de goed geïnformeerde Rem Koolhaas niet in zijn prachtig geschreven boek Delirious New York, waaraan sommige illustraties ontleend zijn bij dit artikel. Hoewel, naar het schijnt, Gaudí nooit in New York vertoefde, ging hij voortvarend te werk met de ontwerpen. Het hotel moest 300 meter hoog worden, even hoog als het slanke Chrysler Building, maar veel omvangrijker. Niet bekend is waar precies het hotel gebouwd moest worden. De opdrachtgever leek zich daar weinig zorgen over te maken. Er zou vast nog wel een block in het stratenplan beschikbaar zijn of geschikt gemaakt worden. In ieder geval lijkt het zeker dat het hotel deel zou uitmaken van de beroemde skyline van Midtown of Lower Manhattan.

De weinige bekende tekeningen bekijkend, kun je je nauwelijks een voorstelling maken van de geweldige indruk die het hotel had kunnen maken op de toch al magnifieke skyline van Manhattan. 300 meter hoog en vele malen omvangrijker dan het Empire State Building of het al genoemde Chrysler Building. En de hoogte mocht er ook zijn. Ter vergelijk; de onlangs in blinde haat neergehaalde Twin Towers van het Wereldhandelscentrum waren ca. 400 meter hoog. En hoewel Gaudí bekend stond als een man die eigenlijks niets moest hebben van moderniteiten, zou het hotel zeker gepast hebben in de wonderbaarlijke stad die New York City is. Er is immers veel overeenkomst te zien tussen Barcelona en ‘the city that never sleeps’. Beide steden worden gekarakteriseerd door hun rechtlijnige stratenplan, beide steden zijn handels- en cultuurmetropolen, beide zijn in hun kern ongeveer even oud.

Kort voor de voltooiing van de Casa Milà op de Paseo de Gracia, nam of namen genoemde Amerikaanse projectontwikkelaars contact op met Gaudí. De architect was ondertussen al begonnen aan de bouw van de Sagrada Familia, de karakteristieke kathedraal waarvan nu 8 torens overeind staan, maar men aan de hoofdkoepel nog steeds beginnen moet. De Amerikaanse contacten vonden plaats in 1908, een periode waarin New York een onstuimige groei kende en waarin al een aantal zeer kenmerkende wolkenkrabbers was neergezet, die nu deel uitmaakt van de wereldberoemde skyline, zoals bijvoorbeeld het fascinerende Flatiron Building uit 1902, gebouwd op de spitse hoek waar Broadway schuin de 5th Avenue doorsnijdt. Dit was de eerste wolkenkrabber in New York die opgebouwd was uit een stalen frame en nu het oudst overgebleven exemplaar van de echte wolkenkrabbers. Wie er voor staat wordt overweldigd door het vernuft en de schoonheid van deze o zo Amerikaanse architectuur. Men kan met recht zeggen dat dit de periode was waarin New York koos voor een reis richting de hemel. De uitvinding van de metalen vogelkooiconstructie verschafte de benodigde technologie. Een bijkomende zeer belangrijke uitvinding was de lift die niet naar beneden kon vallen door Otis.

Het zou ronduit fantastisch geweest zijn als Gaudí zijn plannen van de tekentafel naar het bouwterrein had kunnen brengen. Dan was New York verrijkt met een andere revolutionaire bouwtechniek, nl. de bogenconstructie van de omgekeerde hangende kettingen. Maar niet alleen deze bouwstijl had Manhattan een onvergelijkelijk monument opgeleverd. Ook de hoogte van 300 meter zou uniek geweest zijn. De meest gedurfde gebouwen waren in die tijd rond de dertig verdiepingen hoog. Het hotel van Gaudí zou daar met z’n 300 meter ruim bovenuit steken en een constructie als de Eiffeltoren evenaren. Tegelijkertijd kan men bedenken dat de bouwkoorts half Manhattan in duizelingwekkend tempo de lucht in deed rijzen. Men kan zich afvragen of het hotel ook in zo’n korte tijd verwezenlijkt had kunnen worden. Of zou men, als men werkelijk de plannen had aangevat, nu nog, gelijk de kathedraal in Barcelona, aan het bouwen zijn en pas over veertig jaar de eerste gasten kunnen verwelkomen? Het ongeveer even hoge Chrysler Building werd in 1930 voltooid en de bouw van het Empire State Building, dat lange tijd gold als het hoogste gebouw ter wereld, werd in datzelfde jaar begonnen en 14 maanden later al voltooid. Uiteindelijk blijkt dat de stalen vogelkooiconstructie een heel wat efficientere bouwmethode was in een periode waarin time is money opgeld begon te doen.

Interior del universo
Interior del universo

Rem Koolhaas vertelt in Delirious New York dat het hotel van Gaudí zes boven elkaar gebouwde restaurants zou krijgen, waarvan de decoratie van de interieurs de verschillende continenten moest symboliseren. De afbeelding hierboven laat het interieur van het Europese restaurant zien en zou op de vijfde verdieping gesitueerd worden. Rondom de restaurants zouden als een schil de kamers voor de gasten gebouwd worden en bovenop de restaurants moesten een theater en een tentoonstellingsruimte komen. Het geheel werd bekroond door een observatieplatform dat de verovering van de hemel gestalte moest geven.

Gaudí - hotel in Manhattan
Gaudí – hotel in Manhattan

Al universo de Antoní Gaudí
Al universo de Antoní Gaudí

Het is er allemaal nooit van gekomen en nu kunnen we alleen maar dromen bij de weinige tekeningen die van het plan zijn overgebleven. Maar kijkend naar die tekeningen valt plotseling de sterke gelijkenis op met dat andere staaltje van Amerikaanse hemelveroveringskunst, het Ruimteveer. De vormen van het ruimtevoertuig, dat als een jong vastgeklemd zit aan de moederdraagraket lijken verrassend op de vormen van de omgekeerde kettingen. Een teken dat Gaudí altijd al in hemelse sferen verkeerde? Of een al te romantisch beeld van een eigenzinnig architect die op een kwade dag gewoon onder de tram liep en dit banale ongeluk niet overleefde?