16 jaar geleden kwam ik terecht in Canfranc, een gehucht in de noordelijke Pyreneeën, nabij de hoogste Spaanse toppen en ook nabij de Franse grens. Een gehucht was het (en is het nog steeds), maar wel met een enorm station-hotel dat zichtbaar betere tijden had gekend. Werkelijk vergane glorie in de stijl van het Amsterdamse Centraal Station of meer nog, van een van de bekende Parijse treinstations. Met Grand Hotel en groot spooremplacement. Mijn reisgenote en ik waren er met een boemeltje terechtgekomen vanuit Zaragoza, een dieseltreintje van maximaal twee wagons dat twee keer per dag de rit vanuit de hete woestijn, die het dal van de Ebro is, naar de verkoelende bergen ondernam.

Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos – Canfranc Estación

Het station heeft twee perrons, een voor de Spaanse treinen en een voor de Franse treinen. Reizigers moesten door het station heen lopen, langs de douane om over te stappen op de andere trein, die over een andere spoorbreedte reed.

Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
010807-pirineos_canfranc-estacion-24
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos - Canfranc Estación
previous arrow
next arrow

De Franse trein reed, ook 16 jaar geleden, al heel lang niet meer en eigenlijk was het station ten dode opgeschreven. Alle ruiten van het Grand Hotel waren kapot, overal lekte het regenwater naar binnen en de spoorrails waren overwoekerd door het hoge gras en ander onkruid. Wel herinner ik mij een norse Guardia Civil die met een machinepistool het Franse perron bewaakte, maar uiteindelijk niks verbood als je je hoofd eens nieuwsgierig om een half open deur stak. Ook herinner ik mij een enorme verroeste draaischijf die diende om locomotieven om te draaien.

Vandaag de dag is de Guardia Civil verdwenen en de puinhoop is nog veel groter en droeviger geworden. Ik heb er afgelopen augustus opnieuw rondgelopen en eigenlijk verwachtte ik zelfs het treintje uit Zaragoza niet meer, zo verlaten zag alles eruit. Maar het meest miste ik eigenlijk de stationshond, een grote sympathieke witte langharige hond die 16 jaar terug nog de trein blaffend tegemoet rende om hem te verwelkomen of de vertrekkende trein een drietal kilometers blaffend naliep over de rails. Wel zag ik nu in de stationshal een grote maquette die de restauratieplannen verbeeldden. Men heeft dus nog plannen met dit stukje vergane glorie, maar ik werd er toch niet vrolijker van. Alles wees op de zoveelste toeristenpretattractie. Net toen wij het station wilden verlaten, kwam daar onder luid getoeter toch nog het boemeltje uit Zaragoza over de met gras overwoekerde spoorrails binnenrijden.

El oro nazi por Canfranc

De volgende ochtend (8 augustus 2001) kocht ik in ons hotel (2 uur rijden daarvandaan) de zeer lokale krant Heraldo de Aragón met op de voorpagina:

España camufló la entrada del oro nazi por Canfranc

En daaronder (vertaald):

Heraldo publiceert de documenten die de doorgang van 86 ton goudstaven bewijzen langs de Aragonese grens in 1942 en 1943.

Heraldo de Aragón - Canfranc Estación
Heraldo de Aragón - Canfranc Estación
010817-heraldo-de-aragon_canfranc-estacion-02
previous arrow
next arrow

In het artikel komt een zekere Jonathan Díaz aan het woord, Fransman van Spaanse afkomst, die op een dag niet zo heel lang geleden langs de spoorbaan verzegelde documenten zag liggen (moet men zich voorstellen; anno 2001 in een regenachtig berggebied.) die bij nadere beschouwing vrachtbrieven uit 1942 en 1943 bleken te zijn betreffende goudtransporten uit Zwitserland met bestemming Spanje en Portugal. Nader onderzoek door Díaz en de krant wees uit dat het zeer waarschijnlijk ging om goud en juwelen die door de Duitsers waren geroofd van de Joden en bij Zwitserse banken ondergebracht. Met dat goud financierden ze de aankoop van wolfraam uit Spanje en Portugal, waarmee ze o.a. tanks en pantservoertuigen bouwden. Ook komen in het krantenartikel twee hoogbejaarde inwoners van Canfranc aan het woord, die het zich nog allemaal herinnerden: de treinen die op het station stilhielden en de vrachtwagens met Spaanse nummerborden die onder legerescorte werden volgeladen en wegreden richting Zaragoza. Een klein deel van het goud bleef achter in Spanje, het grootste deel ging naar Portugal vanwaar het hoogstwaarschijnlijk naar Zuid-Amerika is gegaan. Tot zover het verhaal van de Heraldo de Aragón.

Van de Heraldo de Aragón naar de nationale televisie

Een week later had het verhaal de nationale televisie bereikt en werd er in een soort De week voorbij een heel item aan gewijd compleet met het hoogbejaarde stel, gezeten in de grote hal van het tochtige station, dat nog eens het verhaal van de treinen en de vrachtwagens mocht doen. Dramatische beelden van ruimtes vol met bergen papier die bij nadere beschouwing ook allemaal oude vrachtbrieven bleken te zijn. Ook historische filmpjes van het station in betere tijden en zelfs uit oorlogstijd. Helaas heb ik hier geen videorecorder staan.

TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
TVE - Canfranc Estación
previous arrow
next arrow

Ook kwam er een historicus aan het woord die wist te melden dat het regime graag met goud werd betaald i.p.v. dollars, omdat Franco toen nog geloofde dat de Duitsers aan het langste eind zouden trekken, hoewel de sluwe dictator eigenlijk liever dollars voor zijn wolfraam had gekregen, omdat hij in het geheel geen vriend van Hitler genoemd kon worden. Met dollars zou hij nl. beter in staat geweest zijn om levensmiddelen te kopen voor het door honger geplaagde en als gevolg van de burgeroorlog en de daarop volgende wereldoorlog geïsoleerde Spanje.

Sinds de ontdekking van de documenten en de tv-uitzending heeft de RENFE (Spaanse spoorwegen) de documenten in grote haast opgeruimd en naar Zaragoza afgevoerd waar het aan historisch onderzoek onderworpen zal worden. Was ik nu maar anderhalve week voor de uitzending wat nieuwsgieriger geweest met mijn digitale camera. Toen lag het er allemaal nog. En je kon zowat overal met een klein beetje moeite zo binnenkomen.

Pirineos - Canfranc Estación
Pirineos – Canfranc Estación